جنگ و مردمان سالخورده-داستان کوتاه- قسمت اول در کانون توجه

آنچه تاکنون درباره «جنگ و مردمان سالخورده-داستان کوتاه- قسمت اول» منتشر شده است را در ادامه بررسی می‌کنیم.

قسمت اول

با صبا در چمن لاله سحر می‌گفتم.
که شهیدان که‌اند این همه خونین کفنان
گفت حافظ من و تو محرم این راز نه ایم
از می لعل حکایت کن و شیرین دهنان (حافظ)

باران هنگامه کرده بود، باد چنگ می‌انداخت و می‌خواست خانه را از جا بکند، درختان بلوط به جان هم افتاده بودند، ریسمان‌های باران ابرهای تیره را به زمین گل آلود می‌دوخت از درون اتاق صدای لرزان شب زده ای می‌آمد.
دختر به سرعت از خواب برخاست، اتاق دور سرش می‌چرخید، باران همچنان می‌بارید، از انعکاس رعد و برق در اتاق و غریدن آسمان به خود آمد، خواب هولناکی بود ـ با اضطراب از رختخواب برخاست و به سمت دستشویی رفت، دست و صورتش را شست تا شاید خواب از سرش بپرد، چشمان آبی، صورت بهت زده و اندام نحیفش را در آیینه می‌دید، که قطرات آب همانند شبنم بر چهره‌اش نشسته بود، دوباره خوابی را که دیده بود، در ذهنش مرور کرد، هنوز هم در هراس بود ترسی که در تمام وجودش موج می‌زد ناشی از خوابی بود که دیده بود، در پس، جمعیت به قیام ایستاده و در میان آن‌ها صدای آشنایی به گوش می‌رسید چه کسی می‌توانست باشد؟ بیشتر که به ذهنش فشار می‌آورد صاحب صدا را شناخت، برادرش بود که در میان میدان جنگ با دستانی وضو گرفته از خون در حالی که او را می‌خواند، با تکان دادن دست از او دور و دورتر می‌شد، در طول چند سال گذشته برای چندمین بار بود که خواب برادر مفقودش را می‌دید. مادرش که متوجه دختر شده بود به نزد او آمد گفت: آذر، دوباره خواب برادرت را دیده ایی!؟ آذر اول می‌خواست طفره برود و با چند جمله چیزی نیست، چیزی نیست، مادر را از تعلق خاطر بیرون آورد اما وقتی که مادر پیر قد خمیده‌اش را درست وانگریست گفت: مادر چرا نمی‌روی از ستاد مفقودالاثرهای جنگ بپرسی که مزار برادرم کجاست، اصلاً در بین مفقودین است، یا به ما دل‌خوشی می‌دهند؟ حاضرم قسم بخورم که تا کنون روح یوسف سرگردان است. یک شب، خواب جسم بی سرش را بر روی آب می‌بینم و شب دیگر می‌بینم که در کمین نیروهای بی‌شمار قرارگرفته که هر لحظه حلقه محاصره بر او و هم رزمانش تنگ‌تر می‌شود و همانند سپر، گلوله‌های بلا که از هر سو ما را نشان گرفته بودند، را دفع می‌کردند، گلوله‌ها با بر خورد بر پیکر یوسف و یارانش خون از سر تا به پای قامتشان جاری می‌شد برای چند لحظه آذر نگاه معنا داری به مادر کرد گفت: امشب یوسف با خلعتی سفید ایستاده بود انگار چیزی می‌خواست بگوید با چهره ای معصوم و چشمانی خواب آلود مدام مرا می‌خواند، شتابان به سوی او دویدم، هر چند دست و پا می‌زدم به او نمی‌رسیدم ـ آنگاه بر پای او افتاد و دامن مادر را در مشت گرفت و گریه کنان گفت: در وادی غریب شاید در میان نیزار هور بود که کم کم از برابر دیدگانم دور شد من به سر و روی می‌زدم مدام نام یوسف را می‌آوردم که با شنیدن رعد از خواب بیدار شدم بعد ادامه داد و گفت به یاد داری چند ماه از مفقودالاثری یوسف نگذشته بود، تو چند بار در خواب دیده بودی که روی به تو آورده بود و گفته بود «دا» به پدرم گفتی که امانتی من را به خانه برگرداند. ـ مادر که دوری یوسف چشمانش را کم سو کرده بود، گفت، لا حول ولا قوه الا بالله، مثل گذشته، هنگام حرکت کاروان‌های نور به سمت مناطق عملیاتی روح یوسف در خانه پر می‌کشد چه کاری می‌توانم بکنم؟ سیزده ساله می رم درب بنیاد شهید، جواب درستی نمی‌دهند، یک روز می گویند، در زمان عملیات یوسف عذر فرمانده را خواسته به پشت جبهه برگشته، روز دیگر می‌گویند مفقود شده، کجا؟ خدا می‌داند، اصلاً می دونی چیه می رم از هم رزماش عارض می شم که چرا یوسف را تنها گذاشته‌اند ـ مادر با کلماتی که در زیر لب زمزمه می‌کرد رفت که وضو بگیرد می‌گفت: هنوز پاسی تا سحر مانده؛ آسوده بخواب دخترکم، آسوده بخواب، و آذر نیز دوباره در خواب فرو رفت.
صبح که آذر از خواب بیدار شد، مادر چادر به سر کرده و رفته بودـ مادر بی اعتنا به باد و باران در میان ترافیک ماشین‌ها در طول پیاده رو و خیابان‌ها، جفت دمپایی پلاستیکی را به آب باران می‌زد و قدم‌ها را کوتاه و آهسته بر می‌داشت، چادرش سنگین شده بود آب از سر و رویش جاری می‌شد، مثل اینکه حمام کرده باشد، بسیار مقاوم بود پیرزن دوران‌های تلخ و شیرین زندگی را چشیده بود او در یاد داشت که در اوج جنگ و بمباران شهرها، آقا مصطفی (همسرش) وقتی از جنگ سرزده به خانه آمده بود، آتشی از اندوه به سنگینی کوه مانشت را در دل خود خاموش کرده بود در طول شب که به درازای تمام شب های یلدا بود مدام با آذر خود را سرگرم می کرد و از بازی با دخترکش سیر نمی‌شد، صبح وقتی از خواب بیدار شد خیر بانو را صدا زد گفت: جعفر پسرمان شهید شده، بلند شو برویم او را به خاک بسپاریم، مادر بیچاره از شنیدن مرگ نور چشمش غش می‌کند وقتی که به خود می‌آید خود را در مراسم فاتحه پرسه زنانه فرزندش می‌بیند، همیشه به دخترش می‌گفت: آن شب را هیچ‌گاه از یاد نمی‌بردـ پیرزن لنگان لنگان خود را به اداره بنیاد شهید رساند، راهرو اداره طبق معمول شلوغ بود، انتقادها شنیده می‌شد، برادر شهیدی می‌گفت: «هر بار که برای استخدام می‌آیم می‌گویند، نداریم، مجوز فقط برای فرزند شهید است، من خودم فرزند شهیدی را می‌شناسم هنوزم که هنوزه سر کار نرفته، می‌روند دیگران را به نام فرزند شهدا معرفی می‌کنند و استخدام می‌شوند حتی افرادی با عناوین جعلی و استفاده از سهمیه فرزندان شاهد دکتر شده‌اند به ما که می‌رسند سببی و نسبی پیش می‌کشند» جانبازی که موجی بود می‌گفت «شما اینجا چه کاره اید چرا کار من را راه نمی‌اندازید» صدای بلندش در سرتاسر طبقات اداره شنیده می‌شد کارمند بیچاره را راحت نمی‌گذاشت، می‌گفت همین طوری کردید که پارسال چند درصد جانبازی من را کسر کردند، هرچه داد می‌زنم بابا، زن و بچه از دست من عاصی‌اند، کسی گوش نمی‌دهد، اداره بیمه فرانشیز دارویی من را هم نمی‌دهد، فاکتور صد هزاری بردم، سی هزار تومان به من دادند، با شش سر عائله از کجا خرج دارو و درمان را بیاورم ـ پیرزن راه رو را پشت سر گذاشت به دفتر احمدی که رسید نفس‌هایش به شماره افتاد، روی صندلی نشست یک ردیف صندلی خالی را در کنار خود می‌دید ربع ساعت که گذشت، آقای احمدی با کت و شلوار اتو کشیده، تازه خود را به اداره رسانده بود. همکارش را خطاب قرار داده می‌گفت!؟ صبح‌ها مجبورم خودم سیاوش (آقازاده) را به مدرسه برسانم به همین خاطر کمی دیر کردم آخر قبول نمی‌کند، دوست ندارد سوار ماشین‌های مدل پایین بشودـ بعد رو به خانم خیر بانو کرد گفت خوب پیر زن مگر نگفتم که هر وقت خبری شد شما را در جریان می‌گذاریم، توی این برف و باران چرا زحمت کشیدید آمدید، پیرزن که احوال پریشان دخترش را در بامداد دیده بود گفت «ترا به خدا ما را از بلا تکلیفی بیرون بیاورید اصلاً میرم از هم رز ماش گله می‌کنم، سیزده ساله جنگ تمام شده هنوزم استخوان‌های یوسف را پیدا نکرده‌اید حداقل راهی پیش پای ما بگذارید» احمدی گفت مادر من، صبر داشته باشید ما سعی خودمان را می‌کنیم پنجشنبه آینده یک سری از شهدا که در منطقه شرهانی توسط گروه‌های تفحص پیدا شده‌اند به کشور انتقال داده می‌شوند شاید خدا کرد سر نخی، رد پای از یوسف پیدا شد آن وقت شما را در جریان می‌گذاریم و بعد رو به خیر بانو کرد گفت: راستی تا یادم نرفته دوشنبه روز عید نوروز کاروان‌های نور به سمت مناطق عملیاتی به راه می‌افتند اگر مایلید تا اسم شما را برای عزیمت بنویسم با موافقت پیرزن آقای احمدی اسم او و دخترش را در لیست اسامی نوشت و بعد با لحن ملایمی گفت: مادر من صبر داشته باشید ...ـ خیر بانو که تجربه به او آموخته بود که از دست بنده خدا کاری بر نمی‌آید، بلند شد، رفت، در راه خانه قفسه قناری فالگیر را دید جلو رفت با یک‌صد تومان ناقابل و خلوص نیت، فال را از منقار پرنده گرفت، خواندن و نوشتن را از کلاس‌های قرآنی آموخته بود و تفأل بر دیوان حافظ را از شوی مرحومش، تکه کاغذ تا شده را باز کرد، با عینک ذره بینش، در دل شعر حافظ را زمزمه می‌کرد «شب تاریک بیم موج و گردابی چنین هایل، کجا دانند حال ما سبک باران ساحل‌ها» سپس کیف پولش را باز کرد فال را لای پول‌ها گذاشت و به خانه باز گشت.
آذر، که مشغول بافتن ترنج‌های چهار گوشه قالی‌اش بود بر روی صندلی در جلوی تار و پود دار قالی نشسته بود، طنین آهنگ منظم ضربه‌های که بر تار و پود قالی می‌کوبید در فضای خانه می‌پیچید گیسوان بلندش شادابی و طراوت او را دو چندان می‌کردـ آذر با دیدن مادر بلند شد به سمت مادر رفت، حریر دامنش که اندام بلند او را به زیبائی می‌پوشاند بر روی فرش گسترده بود به نزد مادر که رسید با کلی قربان صدقه، با حوله سر و روی او را خشک کرد و از سر دلسوزی گفت: دیر کردی می‌ترسیدم مثل دفعه قبل تلفن به صدا در آید یکی از پشت تلفن بگوید که مادرت دوباره به صرع گرفتار شده و من سرا سینه وبا دستپاچگی به دنبالت تمام بیمارستان‌های شهر را بگردم ـ نفس‌های پیرزن که آرام گرفت گفت: «ای وای از بس هوا سم پرت بود یادم رفت ویزیت پزشکی را بگیرم» سپس آذر گفت: «ایرادی ندارد عصر خودم می‌روم و می‌گیرم» عصر که شد آذر چادر را به سر کشید با خداحافظی از مادر از خانه بیرون رفت ـ بعد از مرگ پدر همسایه‌ها به او و مادرش احترام خاصی از روی رفاقت، دوستی و محبتی که از پدر و پدر بزرگش به یادگار برده بودند می گذاشتند، مَشتی درویش همیشه به او می‌گفت: حمل بر ریا نباشد، همه ی اهل محل مدیون و نمک خورده پدر بزرگت هستیم، یکرنگ ساده زندگی کرد با فقیر، فقیر با غنی، غنی بود، سفره را با دیگران تقسیم می‌کرد عصرها که می‌شد به هر کس که می‌رسید می‌گفت «مال خالو است بفرمایید خانه» ـ در همین افکار بود که به کوی پزشکان رسید از همه جور پزشک متخصص در محل کار حضور داشتند از قلب و عروق، پوست و مو گرفته تا مغز و اعصاب، جلوی یکی از تابلوها ایستاد دکتر ... متخصص اعصاب و روان بعد از کمی مکث در ذهن خود گفت: این همان است که می‌خواستم سپس وارد مطب شد، مطب شلوغ بود بیماران از دست بیماری‌های جهش یافته قرن بیست و یکم دست به دامان دکترها شده بودند، یکی می‌گفت بابا این همه بیماری که در جامعه ماست ناشی از تأثیر‌ات جنگ است، از اعصاب خوردی تا بیمارهای قلب و نازای، تازگی‌ها سرطان هم شایع شده و بعد به وضعیت بهداشتی جامعه خورده می گرفت و دیگران حرف‌های او را تصدیق می‌کردند ـ خانم منشی با دیدن آذر تعارفی کرد و بعد از نوشتن نام مادرش در دفتر ویزیت، نوبت ویزیت را به یک شنبه بعد از تعطیلات نوروزی منوط به بازگشت پزشک از مسافرت موکول کرد، خانم منشی گفت: دکتر تصمیم دارد که تعطیلات را با سفر به خارج از کشور بگذراند و تا پایان سیزده بدر هیچ ویزیتی را قبول نمی‌کند آذر نیز ناچاراً قبول کرد ـ مرد بلند بالای رو به منشی کرد و با طعنه گفت هر چه باشد یارو پزشک است باید برای تمتع اعصاب هم که شده در طول سال، یک بار هم سری به فرنگ بزند تا بهتر به درد ما بیچاره‌ها برسد، منشی در جواب گفت: این دیگه به خودش بستگی داره، آذر، منشی را با جمعیتی بیمار تنها گذاشت و با خدا حافظی مطب را ترک کرد، در میان پیاده رو راه می‌رفت، سر کوچه چند جوانک ایستاده بودند دو سه تا متلک بارش کردند اما کوشش به این حرف‌ها بدهکار نبود از مطب پزشک تا خانه نیم ساعتی در راه بود در طول مسیر در این فکر بود که اگر دو برادرش را در کنار داشت، هر بی سر پایی جرات به خرج نمی‌داد که حرف‌های مفت بارش کند، در حالی که به سوی خانه راه می‌رفت حرف‌های جماعتی ذهنش را مشغول کرد آن‌ها می‌گفتند: چند کوچه بالاتر، چند نفر با ایجاد رعب و وحشت دست به گریبان شده‌اند با تفنگ و چاقو یکدیگر را لت و پار کرده‌اند، به سرعت به سمت خانه می‌رفت تا خدای نکرده مادرش از دیر رسیدنش دلواپس نگردد به خانه که رسید مادر در آشپز خانه بود.
شب‌ها که می‌شد آذر با اسرار از مادر می‌خواست تا از پدر و دو برادرش برایش بگوید مادر که ذهنش پر بود از انفجارهای بی‌شمار گلوله سلاح‌های ضد هوایی و انفجار بمباران‌های گاه و بی گاه شهر ایلام، دوست نداشت دختر نازک طبع و نزارش را از مصائبی که روزگار بر سرشان آورده بود شریک کند، طفره می‌رفت اما با اصرار لب به سخن می‌گشود ـ مادر همیشه سخنان خود را با شعری از سعدی یاد می‌کرد می‌گفت: مزرعه سبز فلک دیدم و داس مه نو، یادم از کشته خویش آمد هنگام درو، اشک‌هایی همانند مروارید در چشمانش حلقه می‌زد و در حسرت ایام رفته غبطه می‌خورد مادر می‌گفت: وقتی که من و پدرت با هم آشنا شدیم تنها دارایی ما یک گلیم بود، که آن هم خودم بافته بودم طولی نکشید که خدا به ما یک پسر داد که پدر نام او را جعفر گذاشت، وضعیت معیشت برای ما سخت گردید به دنبال کار، همراه پدر از این شهر به آن شهر مهاجرت می‌کردیم، سحر که می‌شد من جعفر را به بغل می‌گرفتم، همراه پدر به راه می‌افتادیم و تا عصر روی زمین مردم در حوالی شهر کار می‌کردیم سنگ دور زمین مالک می‌چیدیم یا خمیر می‌گرفتیم نان ساجی می‌پختیم و عصرها نیز شیر گوسفندان را برای کد خدا می‌دوشیدیم فصل درو هم درو می‌کردیم در طول روز مشغول بودیم و در پایان روز خسته و کوفته دم، دم‌های غروب به خانه می‌آمدیم روزگار به همین منوال می‌گذشت، چند سالی در شهر قصر شیرین که در آن روزگار شهر آباد و پر جمعیتی بود ساکن شده بودیم مجبور بودم برای شستشو ظروف و لباس‌ها از آب رود خانه الوند استفاده کنم جعفر را به بغل و بقچه ی لباس‌ها را بر روی سر می‌گرفتم پس از نیم ساعت پیاده روی به کنار رودخانه می‌رسیدم ـ گیسوان جعفر همانند دخترکان بلند بود من که لباس در آب رود می‌شستم جعفر در کنار رودخانه به بازی مشغول می‌شد در یک لحظه موی لطیفی روی آب را پوشاند دست بردم و مو را در دست گرفتم و از داخل آب بیرون کشیدم که با تعجب جعفر را دیدم که به علت غلت خوردن به درون آب رودخانه افتاده بود، همیشه در این فکر بودم که اگر جعفر غرق می‌شد چه جوابی برای گفتن به پدر و پدر بزرگت خصوصاً مادر بزرگ داشتم ـ زمانی که جعفر دو ساله شد، یوسف به دنیا آمد به دنیا آمدن یوسف که در آن سال‌ها از تمام دردهای معیشت رنج می‌بردیم، عبارت بود از تجسم جمیع شادی‌ها و آرزوهای ما و بازگشت به شهر دیار خود یعنی ایلام، سایر اهل خانه هم، به شیطنت‌های این کودک نرم و نزار با دیده علاقه می‌نگریستند. حتی مادر بزرگت که ما، در خانه «ننه» می خواندیمش و همانند سایر مادر شوهرها زنی تند خو بود در مورد این نواده نازک و خوش زبان خویش نفرت و کینه یی را که نسبت به من داشت از یاد برده بود. جعفر و یوسف کوچک بودند عمویت آن‌ها را بسیار دوست داشت به خانه ی ما که می‌آمد عمویت سر به سر هر دوی آن‌ها می‌گذاشت جعفر و یوسف نیز گوش‌هایشان را با دستانشان می‌گرفتند و برای عمویت زبان در می‌آوردند، عمو اعتنا نمی‌کرد همین که سر را جلوتر می‌بردند عمویت دست می‌برد زبان آن‌ها را در انگشتانش می‌گرفت و بعد گریه کنان به سمت من می‌آمدند من نیز از عمویت گله می‌کردم که چرا سر به سرشان می‌گذارد؟ سال‌ها گذشت جعفر و یوسف پله، پله بزرگ و بزرگ‌تر شدند و در خانه ابر و باد و مه خورشید و فلک همه در کار آن بودند تا این دو نهال آرزو هر روز بیش از پیش ببالند، برگ و شاخه بر آورند و سر به سوی آسمان بر فرازند، از چشم شوری بعضی از همسایه ها نسبت به آن‌ها بسیار می‌ترسیدم و من نیز در عصرها اسپند در آتش می‌ریختم تا چشم زخمی به آن‌ها نرسد، پدرت آرزوها برای آن‌ها داشت حتی دخترکان نوزاد فلان فامیل را برای آن‌ها نشانه کرده بود آن‌ها نیز برای اینکه نشان دهند روز به روز بزرگ‌تر شده‌اند به تقلید از بزرگ‌ترها سجاده می‌انداختند نماز می‌خواندند تا اینکه به مدرسه رفتند، انقلاب که شد جعفر کلاس پنجم و یوسف هم کلاس سوم ابتدایی بود یک روز تظاهرات کننده‌ها خواستار تعطیلی مدرسه‌شان شدند نیروهای ژاندارمری شاهنشاهی نیز اقدام به شلیک گاز اشک آور به سمت آن‌ها کردند که مدرسه آن‌ها در میان و گاز اشک آور قرار گرفت من مثل سایر مادر دانش آموزان با دیدن دود گاز، شیون کنان به سمت مدرسه حکیم نظامی رفتم یکی می‌گفت: نترسید بخاری‌های مدرسه روشنند و گاز را خنثی می‌کنند دیگری می‌گفت: همه آن‌ها در گاز خفه می‌شوند آسمان دور سرم می‌چرخید دوست داشتم پرنده می‌شدم و به سمت مدرسه آن‌ها پر می‌کشیدم همین که دوان، دوان جلوتر رفتم، جعفر و یوسف از جلو آمدند، دست آن‌ها را گرفتم و به سرعت به خانه باز گشتیم. دنیا می‌چرخید، زندگی ما با خوشی می‌گذشت همه می‌گفتند شاه فراری شده سوار گاری شده، مردم دیگر ترسی از آجان و سرهنگ خزایی نداشتند هر کس وجدان خود را بهتر از هر قاضی می‌دانست.
جنگ که شد همه چیز از یک غروب شروع شد مردمانی که گرد و غبار جنگ بر چهره‌شان نشسته بود آواره ی شهر ما شدند با دیدن مهاجرین در آن روزها مردان سرود دایه، دایه وقت جنگ است را می‌خواندند، پدرت هم همراه بسیاری از مردان شهر، تفنگ جهاد و غیرت را بر دوش گرفتند، به جنگ رفتند، چند ماهی بود که از پدرت خبری نبود پدر بزرگ سرپرستی ما را به عهده گرفت، روزها می‌گذشتند، همچنان از پدرت خبری نداشتیم رادیو را که روشن می‌کردیم صدای «قربانی» را می‌شنیدیم که با زبان محلی حماسه گویی می‌خواند (دالگه هام ده سنگر هام ده دشت مهران) که اشک در چشمان مادربزرگ حلقه می‌زد و گوشه گلونی (روسری محلی) را در انگشتان می‌گرفت دست در پیش دیدگان می‌برد برای پدرت اشک می‌ریخت. پدرت که بعد از یک ماه دوری به خانه بازگشت محاسنش بلند شده بود در چهره ی او تعصبی از مظلومیت موج می‌زد، دیگر مثل گذشته بر چهره‌اش، لبان متبسم نقش نمی‌بست او می‌گفت: در حوالی روستای سرنی از بخش صالح آباد بودیم تعدادی از مردم روستا که در منطقه جنگی جا مانده بودند در سنگرهایی که برای خود ساخته بودند پناه گرفتند، هواپیماهای جنگی عراق کرکس وار بر روی سرما می‌چرخیدند یک روز هم‌زمان با طلوع خورشید میگی با وضعیت جنگی به سنگر آن‌ها نزدیک شد زن و مرد شتابان به داخل سنگر رفتند در این زمان بود دختر بچه‌ایی دوان، دوان خود را به سنگر آن‌ها رساند تا از شر بمباران در امان بماند ناگهان هواپیمای مهاجم موشکی را به سمت سنگر آن‌ها شلیک کرد با برخورد موشک به سنگر، سنگر همراه با تمام افرادی که در آن جا پناه گرفته بودند منهدم شد، ما که در آن حوالی بودیم هاج و واج به نظاره ایستادیم از شدت عصبانیت بغض‌ها در گلو خفه شده بود هنوز دود آتش از روی سر آن‌ها دور نشده بود که برای کمک با عجله به سمت سنگر دویدیم، همه آن ها تکه، تکه و در میان دود و باروت متلاشی شده بودند که بزرگی تکه‌های گوشت آن‌ها به اندازه کف دست بود، بوی کباب گوشت انسان‌ها ...ـ آذر با حالتی چندش آور حرف مادر را قطع کرد و بعد از وهله‌ای از پدر پرسید مادر گفت: من گله می‌کردم می‌خواستم مانعش شوم که به منطقه جنگی بر نگردد بهانه بچه‌ها را پیش می‌کشیدم او که آدم کشی را یک کار ننگ می دانست می‌گفت: چه کنم که وقت جنگ است باید برای دفاع از نوامیس که شده، به جبهه برگردم می‌رفت با قطار پر فشنگش تا توان در بدن داشت جنگیدـ جنگ بود، توی عملیات میمک عمویت که یک درجه دار ارتشی بود و احترام خاصی برای پدرت که برادر بزرگش بود، داشت، همیشه او را به نام حاجی می‌خواند می‌گفت: شب عملیات حاجی به نزد من آمد التماس می‌کرد که به پشت جبهه برگردم او می‌گفت: تو از من کوچک‌تری حد اقل اگر من شهید شدم تو سایه‌ای باشی برای فرزندانم عمویت می‌گفت: من که وظیفه داشتم در عملیات شرکت کنم قصد داشتم او را به پشت جبهه برگردانم از من خواهش و التماس، که باز گردد و از او اصرار، که برگردم از شدت دل‌تنگی دست بر گردن هم می‌انداختیم زار، زار گریه می‌کردیم اشک‌هایمان در جبینمان به هم می‌پیوست ـ جعفر و یوسف را به یادش می‌آوردم، دَین تو، پدر و مادر را به گردنش می‌انداختم اما قانع نشد که نشد. یک ماه از آغاز عملیات گذشته بود و ما همچنان از پدر و عمویت خبری نداشتیم کار خانوادگی من و پدر بزرگ این بود که از صبح زود تا عصر در کنار درب‌های بیمارستان امام می‌ایستادیم تا شاهد بازگشت هلیکوپترها که زخمی‌ها را از میدان جنگ به بیمارستان منتقل می‌کردند باشیم، من که در فکر پدرت بودم خورد و خوراک، پخت و پز را به کلی فراموش کرده بودم یک روز که باران به شدت می‌بارید و مردم زیادی ازدحام کرده بودند پدر بزرگ در میان جمعیت به سمت من جلو آمد و در حالی که قطرات باران از سر و رویش می‌چکید با نهیب به من گفت: بس کن زن یک نگاه به خودت و یوسف بنداز رنگ از سرو روی‌تان پریده به خانه برگرد، برو...، اگر خبری از شویت شد، من، جعفر و ننه اینجایم شما را در جریان می‌گذاریم، ناچار من و یوسف به خانه بر گشتیم ـ همسایه‌ها مدام سراغ پدرت را از من می‌گرفتند...